GIẤC MƠ THI SĨ ( Tiếu ký )

        Ngày trước đọc 3 cuốn Thi Nhân Việt Nam  ( Thượng, Trung, Hạ ) của Hoài Thanh và Hoài Chân, thấy những bài thơ của các Thi sĩ  Xuân Diệu, Huy Cận, Hàn Mạc Tử, Vũ Hoàng Chương, Nguyễn Vỹ, Đoàn Phú Tứ v.v. ,  , quá là mê. 

         Một lần , năm lớp Nhất ( lớp 5 ) ở trường Nguyễn Công Trứ-BMT, em trai phải làm một bài thơ để đăng lên Bích báo ( báo tường) của lớp, nhờ làm giúp một bài thơ. Nghĩ mãi không ra, bê ngay bài Nhớ rừng của Thế Lữ, sửa đi mấy chữ , chép cho em nộp. Hôm sau gặp Thầy Chu Hàm Ninh, được Thầy khen bằng cách nhéo tai đến đỏ lừng. Từ đó có giấc mơ làm Thi sĩ.

        Không dễ chút nào, tính tìm một đề tài nào đó để làm thơ nhưng tất cả đều đã có thi sĩ họ nói rồi. Nói lại làm sao bằng họ.Tìm mãi mà không thấy nguồn thơ.  Mấy năm học phổ thông, làm mấy cuốn đặc san lớp , cũng ráng mạy mọ mấy câu để đăng nhưng nhìn lại thiệt là gớm quá đi. 

       Hồi đó cũng thấy mấy người làm thơ, tìm cách xuất bản những bài thơ của họ, đúng là vất vả. Có khi đôn đáo chạy tiền in cuốn thơ xong lại phải chạy tìm người để tặng vì bán mà không ai chịu mua. Chỉ còn cách hay nhất là đăng lên mấy tờ tạp chí, báo văn nghệ hàng tuần , hàng ngày nhưng cũng chìm vào một biển thơ. Khó mà được nổi tiếng như cồn như các bậc thi sĩ cha anh, lại càng khó hơn khi muốn lấy thơ làm kế sinh nhai. 
       Nhưng lại cũng nghe nói có người bán được tập thơ có khi tới một vài triệu.  Tiền tác quyền nhiều nhất về thơ ở VN cũng chỉ có lão tiền bối Hữu Loan chiếm kỷ lục  100 triệu từ Công ty Vitek VTB khi nhà thơ đã 90 tuổi  ( 10 năm trước ) của một trong những bài thơ hiếm hoi của ông : Màu tím Hoa sim.

      Hôm trước đọc đâu đó một chuyện vui: Khi con trai về nhà, người Mẹ báo hồi nãy có người đàn ông tìm con mà không gặp. Lạ cái ông ta xưng tên là Trăng Treo Cành Lá. Con trai nói : À,  ông ta là một thi sĩ nổi tiếng đó mẹ.-Ủa, sao Mẹ thấy ông ấy  tóc tai gọn gàng, quần áo cũng bảnh bao lắm, vậy mà là Thi sĩ à..

        Ngồi soi lại khoảng đời mơ làm thi sĩ mới thấy cũng chỉ là giấc mơ . Làm thơ tràng giang đại hải không được thì quay qua làm thơ cực ngắn. Lục tìm mãi cũng chỉ được mấy câu thơ chớ không được một bài ra hồn. May mà cũng thấy trong đó mấy phần thành ý. Lượm nhặt lại cũng thành một bài viết để đăng lên bờ lốc, may ra có người đọc  và hiểu cho những giấc mơ không tưởng.

               Trước hết phải là mấy câu thơ Con Cóc muốn nằm với các bậc tài hoa:

        Gan trời dám sánh cùng Huy Cận,

Thi phổ nằm kề Chế Lan Viên,

   Tưởng mình tri kỷ Hàn Mặc Tử ,

                 Tình thơ Xuân Diệu cười rất hiền : Điên.

                 Đêm xưa ngồi buồn, nhắn tin trao đổi Thơ Cóc với Trần Thiệu Nhã:

                                         Xuân nầy túng quẩn làm Thơ Cóc,
                                         Bỏ giỏ mang ra bán chợ đời,
                                         Bao kẻ qua đường xem giỏ, nói:
                                         Tao không mua Thơ, mua Cóc thôi !

                Năm nay túng quẩn vì gas ế,
                Đành chiết nhỏ ra bán gas lon.
                Nghị định vừa ra nên bị dẹp,
                Đành quay trở lại kiếp gas chai.

                                         Bán Gas còn khóc hơn mưa gió
                                         Mày nghĩ làm sao chú bán Thơ.
                                         Hay mày mua giúp tao một sọt,
                                         Về đọc,thằng Cu khỏi khóc nhè.

               Thằng Cu nhà cháu đang còn nhỏ,
               E rằng chưa hiểu hết ý Thơ.
               Chỉ sợ cháu mua thơ về đọc,
               Con lại khóc nhè, bố nó phê.

                                        Năn nỉ bán Thơ mà không được,
                                        Tao phải mang về đăng blog chơi.
                                        Ai ai cũng được xem miễn phí,
                                        Rao bán cho mày thêm tức thôi. 

            Rãi rác trên Facebook có mấy bài thơ nhỏ , cũng nhờ mấy bức tranh cho cảm hứng, 

                                                     Một sớm em về qua ngõ cũ,
                                                     Thấy lòng xanh vút tựa hồn tre.
                                                     Hồi chuông Thiện Khánh chiều hè,
                                                     Con diều Bác Vọng, bóng ghe sông Bồ.
                                                                            (23-8-2012)
                                              ( Ảnh P.T.Anh Nga : Làng Bác Vọng Tây )

                                               Đã hết rồi mực mồng tơi thuở trước,
                                               Còn đâu dậu mướp mà đợi hoa vàng,
                                               Bướm ngàn cũng đã sang ngang.
                                               Còn đây mái rạ vỏ vàng nhớ thương.
                                                                                 (Ảnh: Net)

                                                 Ngày em về mướp vàng tươi bờ dậu.
                                                 Mực mồng tơi nhuộm tím móng tay em.
                                                 Vườn cau mái rạ êm đềm...
                                                 Qua rồi mùa binh lửa..
                                                 Thơm thảo chút Tình quê.
                                                 Hồng lô nhất điểm tuyết hề.(M.Đ.Chi)
                                                 Kim chi, ngọc diệp đã về mộng xưa.

                                           Dòng nước mãi như tình em bất tận.
                                           Hành trình thơm hương gió núi, mây ngàn,
                                           Tia chiều nhuộm đỏ lá vàng.
                                           Bên em một chút nhẹ nhàng như sương
                                           Tơ trời dăm sợi vấn vương
                                           Lời em như đã tỏ tường muội mông,
                                           Một chút bụi nước, một chút nắng hồng
                                           Lung linh bảy sắc cầu vòng ngang đây.

                                                                ( D'ray Nur ngẫu hứng 10-2011 )

                                                   Em vẫn mãi là nụ đời tươi thắm,
                                                   Giữa dòng đời xuôi ngược, bôn ba.
                                                   Mai kia bóng ngã, chiều tà,
                                                   Buồn thiu ngoảnh lại chút là duyên xưa.
                                                   Quên đi những chuyện thừa lưa,
                                                   Vì đời trúc trắc, bởi mưa lạnh lùng.
                                                   Thôi thì bỏ hết mông lung !
                                                     ............................................
                                                   Sẽ có trời xanh với nắng hồng,
                                                   Có con bướm trắng hết chờ mong.
                                                   Còn chậu hoa vàng bên cửa sổ,
                                                   Nụ non hẹn trổ giữa xuân nồng...
                                                               bmt 29-01-2014


                                                                    SONG TÂY
                                                       Anh lên Tây Bắc, tôi Tây Nguyên,
                                                       Cũng mây với núi đối sầu miên.
                                                       Anh mơ Tây tiến, mơ Sầm Nứa.
                                                       Tôi nhớ Tây Nguyên cả một đời.
                                                       Tây tiến đoàn binh không mọc tóc.( Quang Dũng )
                                                       Đam San uy mãnh bước chân người.
                                                       Hương nếp Mai Châu mùa gặt mới.
                                                       Thơm Hoa cà phê , Buôn Mê ơi.

                              ( Bài gửi anh Lê Chí Chuyên khi anh lên chơi Tây Bắc tháng 7-2012)

Chờ em tự thuở hoang đường,
Nụ hoa vừa nở trong vườn tịch liêu.
Hãy đến đây, em yêu kiều,
Chắp thêm đôi cánh cho phiêu lãng đời.

              Không biết sự nghiệp thi văn như vậy là đã chấm dứt chưa nhưng chắc chắn một điều là không thể kiếm được một đồng xu teng nào từ những bài thơ nầy. 
              Nói trạng cho vui, ai làm thơ mà lại nghĩ tới chuyện bán thơ kiếm chút tiền còm. Cầu mà có được một bài thơ để đời như Màu tím hoa sim, Tây tiến, Hai sắc hoa ty gôn, Áo lụa Hà đông, Tống biệt hành, Tiếng thu, Đây thôn Vỹ dạ......là mừng chết đi được. Nói như một vị Sư phụ:

                                                Thấy người tìm đọc thơ ta,

                                          Mừng như đạt giải gọi là Nô Ben.

                                                                                                  BMT , 15-02-2014

HÁT SAI LỜI CA KHÚC - VÔ TÌNH HAY KHÔNG HIỂU Ý TÁC GIẢ

              Đã có nhiều bài báo đề cập đến chuyện ca sĩ hát sai lời ca khúc.

       

                 http://nld.com.vn/t1101p0c1020/ca-si-hat-sai-loi-ca-khuc.htm

           Cũng có  trường hợp ca sĩ hát sai vì không hiểu từ ngữ mà tác giả đã dùng, có thể do chữ dùng quá xưa , chưa gặp bao giờ,  nên khi trình diễn , đã ngắt câu không đúng chỗ hoặc thay bằng từ khác khiến câu hát trở thành vô nghĩa.

             Chẳng hạn trong bài Một mai em đi của Trường Sa, có câu :

                        Nên đôi tay không........cầm như nước đổ lạnh lùng . 

một số ca sĩ gạo cội như Vũ Khanh, Khánh Hà, Thùy Dương đã ngắt câu như sau:

                   

                     Nên đôi tay không cầm.......như nước đổ lạnh lùng.

                   Đôi tay không với ngụ ý tay trắng, không có gì cả.

             Hai từ "cầm như " mang tính khẳng định, cũng giống như câu :

                        "Thôi thế từ đây anh cố đành quên rằng có ngươi,
                                  Cầm bằng như không biết mà thôi. "
                   trong bài Lá đổ muôn chiều của Đoàn Chuẩn - Từ Linh.

      Mỗi câu trong ca khúc - Một mai em đi - gần như tuân theo quy tắc 4-6 trừ câu cuối của mỗi đoạn  có số từ là 6-6 và 6-7. Phách mạnh rơi vào từ thứ 4 và thứ 6 nên những từ này có trường độ dài hơn những từ còn lại:

             Một mai xa nhau ...xin nhớ cho nhau nụ cười 
             Cho cuộc tình người ...hẹn hò nhau đến kiếp mai 
             Đừng hận nhau nữa ...lệ nào em khóc cho đầy 
            Tình đã mù trong sương khói... theo cơn gió lùa tả tơi 

            Một mai em đi ...ngày tháng bơ vơ giận hờn 
            Nhớ về tình người ...buồn như con nước đã vơi 
            Lời nào gian dối... để người đã lỡ một giờ 
            Một đêm nào em bỡ ngỡ ...buông tay ngậm ngùi xót xa 

           Cho nhau bao nhiêu ...yêu dấu trong cuộc đời này 
           Nên đôi tay không ...cầm như nước đổ lạnh lùng 
           Kiếp nào yêu người... tình nào như dấu chim bay 
           Còn nhau giữa cơn mê đầy ...khiến hao gầy phủ hết xuân xanh 

           
           Một mai em đi ...gọi gió thả mây về ngàn 
           Xin tạ lòng người ...tình ta hư không thế thôi 
           Đời vui không mấy ...niềm đau đã chín kiếp người 
           Lòng đâu phụ nhau thêm nữa ...khi mai không còn có nhau 

 Nếu hát : " Nên đôi tay không cầm........như nước đổ lạnh lùng ",  là đã chuyển phách mạnh từ chữ không qua chữ cầm , ảnh hưởng tới beat của bản nhạc và thay đổi ý nghĩa của câu.

        

              Lệ Thu hát bài này đúng chỗ ấy nhưng sao lại là " nước đời lạnh lùng" ?

                  

        Một ví dụ khác trong bài " Xóm đêm "  của Phạm Đình Chương có câu :

                           Qua phên vênh có bao mái đầu.

         Có lẽ  " phên " là chữ ca sĩ chưa gặp nên nghĩ tác giả hay lyrics ghi sai ,  đã  đổi     " phên vênh " thành ra     " chênh vênh ". 

                 Các phiên bản sau này đã được sửa đúng lại

        

                                                          

Trường xưa Dalat.

Tháng 8-1970 lên Dalat học trường Sư phạm  ở Viện Đại Học Dalat. 

Lần đầu tiên nhìn thấy Dalat trong trí tưởng tượng. 

                                       Trước cổng Viện Đại học Dalat lúc đó còn hai câu :

Thập niên chi kế, thụ mộc.

Bách niên chi kế, thụ nhân.

được lấy ra từ câu của Quản Trọng, thừa tướng nước Tề (cũng là nhà chính trị, tư tưởng lớn) thời Xuân Thu, Trung Quốc:

               Nhất niên chi kế, mạc như thụ cốc; 

               Thập niên chi kế, mạc như thụ mộc; 

               Chung thân chi kế, mạc như thụ nhân. 

               Nhất thụ nhất hoạch giả, cốc dã; 

               Nhất thụ thập hoạch giả, mộc dã; 

               Nhất thụ bách hoạch giả, nhân dã. 

               Ngã cẩu chủng chi, như thần dụng chi, 
               Cử sự như thần, duy vương chi môn.

               Kế hoạch 1 năm, không gì hơn trồng ngũ cốc; 

               Kế hoạch 10 năm, không gì hơn trồng cây;

               Kế hoạch cả đời, không gì hơn trồng người. 

               Trồng 1 thu hoạch 1 là ngũ cốc; 

               Trồng 1 thu thoạch 10 là cây; 

               Trồng 1 thu hoạch 100 là người. 

           Nếu ta chú trọng trồng người thì sử dụng như thần vậy,
          mọi sự đều thành công trôi chảy như thần, đây là cánh cửa duy nhất để làm vua. 

                                                           Cổng trường Đại học Dalat

                                    Cổng mới lần ghé thăm 2011

      Lịch sử Viện Đại học Đà Lạt bắt nguồn từ Trường Thiếu Sinh Quân Hỗn hợp Âu Á (École d’Enfants de Troupe de DaLat – thành lập năm 1939), Viện Đại học Đà Lạt ra đời năm 1957 và bắt đầu hoạt động từ năm 1958. Đây là trường đại học tư thục đầu tiên tại Việt Nam. Với mục tiêu trồng người, trường mang tên Thụ Nhân (Bách niên chi kế mạc như thụ nhân), dần dà hình thành nên năm khoa: Sư phạm, Văn khoa, Khoa học, Chính trị Kinh doanh, và Thần học.

Nhà A25, nơi có tháp Sao - trầm mặc giữa những đồi thông.

Tháp Sao sừng sững với thời gian và là biểu tượng của trường ĐH Đà Lạt.

Viện Đại học Đà Lạt tọa lạc trên ba ngọn đồi, mang tên A, B và C. Khu vực A ( Đường Phủ Đổng Thiên Vương ) rộng gần 40 hecta là khu chính có những tòa nhà nằm rải rác dọc theo những con đường nhỏ quanh co uốn khúc trong rừng thông.      

   

            Các tòa nhà được dùng làm giảng đường và cơ sở hành chính mang tên Minh Thành, Tri Nhất, Thụ Nhân, Thượng Chí, Đôn Hóa...với hàm ý giáo dục . Lúc ấy, nhiều người xem Viện Đại học Đà Lạt là một trong những trường đại học đẹp nhất Đông Nam Á.

Nhà A1 - Khu nhà văn phòng xây dựng cách đây gần 50 năm.

Hầu hết những ngôi nhà có "tuổi" trong trường thường duy trì được hoạt động từ những ngày xây dựng.

               Nơi đây còn là một trong những thắng cảnh thơ mộng, hữu tình của thành phố hoa Đà Lạt với những tòa nhà lớn nhỏ có kiến trúc đa dạng ẩn hiện dưới thông xanh, với những con đường uốn lượn quanh co xanh thắm màu tùng, bách hoặc rực hồng sắc anh đào. Không gian yên tĩnh, êm đềm trong khuôn viên Trường rất thuận lợi cho môi trường học tập, nghiên cứu.

                                                         

       Thời gian đầu lên Dalat cùng với bạn Cu Lương ( gọi thân mật), ở tạm nhà bà dì của Lương trên đường Phan Đình Phùng. Mỗi ngày đi bộ đến trường, ngang qua chùa Linh Sơn, trường nữ TH  Bùi Thị Xuân, qua ngã năm đại học rồi lên  Phù đổng Thiên vương để tới trường. Mãi đến tháng 2-1971 mới  xin được vào ở trong Đại học xá, nằm trong khuôn viên trường Đại học nên đi học cũng tiện. Mỗi phòng có 4 giường cho 4 Sinh viên. Mua một xấp phiếu cơm ngày hai bữa xuống nhà ăn gần đó. Cơm nước cũng đạm bạc nhưng như vậy là quá tốt rồi. May cũng có mấy anh em bạn cũng ở BMT lên ở chung ĐHX như Hải, Thanh, Chung, Nghiệm, Lộc nên cũng rất vui. Một số ở ngoài như Thái Tokyo, cu Lương,  Kim Thu, Hồ Ngọc Tuấn.v.v... Đám bạn bè  ở BMT chủ yếu học ở 2 trường : Chính trị-Kinh Doanh và Sư phạm.

Thư viện cũ

Giảng đường Thụ Nhân

Văn phòng Đôn Hóa

        Hồi đó Dalat rất lạnh nhưng cũng sớm thích nghi . Sức thanh niên nên nhiều hôm trời ít lạnh, ở Ký Túc xá , nửa đêm ra nhà tắm xối nước ào ào. Những ngày lạnh giá là phải xuống phố ghé mấy nhà tắm công cộng tắm nước nóng mới chịu nỗi.

Giảng đường Thượng Hiền

Giảng đường Hội Hữu

( Dãy này trước kia là Ký túc xá Sinh viên., người viết ở phòng gần nhất, lúc đó chưa xây thêm phòng vuông ở đầu dãy )

                     

Giảng đường Tri Nhất

          

         Thỉnh thoảng , vào buổi sáng mai nào đó, từ trường đi bộ ra tới bến xe Tùng Nghĩa, phía sau rạp hát Hòa bình, ghé quán cóc ngồi nhâm nhi một ly cà phê sữa nóng, vài chiếc bánh mì que nhỏ xíu còn nóng hổi, vàng ươm và  giòn rụm trong cái rét căm căm của buổi sáng Dalat mù sương, thêm một điếu PallMall nữa. Ui !  Một điều thú vị không thể nào quên. Cũng giống như năm 1974, lên Pleiku dạy học, ghé bến xe Kontum , quán nhỏ Dinh điền uống cà phê vậy. Gần đó có quán cà phê Tùng nổi tiếng  nhưng đối với Sinh viên xa nhà , vào đó là cả một sự xa xỉ.

         Những lúc rảnh rỗi, mấy anh em lại tụ họp với cây đàn ghi ta, nghêu ngao những bài hát của Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Ngô Thụy Miên và cả Lê Uyên-Phương  Đêm Noel tụ tập lại ăn uống, hát hò .Nhớ lại thật là vui.

Đêm Noel 24-12-1970

         Năm đó học ở Dalat xong chứng chỉ  dự bị SPCN là về Saigon. Suốt năm cặm cụi với bài vở nên ít đi đâu chơi ngoài mấy góc phố Dalat, hồ Xuân Hương, đồi Cù. Những cái tên đã nghe nói tới như Hồ Than thở, Suối vàng và thậm chí như nhà thờ Con Gà, Lycée Yersin...cũng chưa từng ghé qua. Quanh quẩn trong khuôn viên  của Viện Đại học Dalat  nên sau này nhớ về Dalat, ấn tượng nhất vẫn là hình ảnh những lối đi quanh co, những giảng đường quét vôi vàng buồn tẻ, những ngày lang thang trên đồi Cù tìm những loài thực vật với tên La tinh khó nhớ như Cucurbitacea, Amaranthaceae, Apocynacea ...mang về ép làm mẫu vật chuẩn bị cho kỳ thi cuối năm. Lúc đó cũng lần đầu tiên thấy được những loài cây ăn thịt mọc rất nhiều trên đồi Cù như cây nắp ấm, cây bắt ruồi...

                             

                                                                         Đồi Cù Dalat

         Có lần anh Lê Cung Bắc , lúc đó đang học năm thứ 3 Chính trị - Kinh doanh, cùng ban văn nghệ  Thụ Nhân tổ chức buổi trình diễn vỡ kịch "Những người không chịu chết" của Vũ Khắc Khoan tại giảng đường Thụ Nhân. Cả trường có mặt để coi chật ních, thiệt là hoạt náo.

                                            Giảng đường Spellman

      Nhưng vui nhất vẫn là kỷ niệm khó quên về ngày công bố kết quả cuối năm. Cả lớp SPCN ngồi rãi rác trước văn phòng khoa , đã phải chờ thêm 30 phút nữa so với thông báo. Lý do là Hội đồng chấm thi đang cân nhắc có nên  chọn một cô SV khác có số điểm thấp hơn 1/2 điểm cho đỗ Thủ Khoa khóa này không vì anh chàng kia chữ viết quá là xấu. May quá, không có gì thay đổi. Con trai đầu đặt tên Khôi Nguyên.

       Sau này  có vài lần về Dalat , đi chơi nhiều nơi nhưng chỉ ghé lại trước cổng trường xưa, đã không còn như xưa, chụp một tấm hình rồi thôi. Chắc hẳn trong khuôn viên trường đã thay đổi nhiều và hiện đại hơn nhưng thà rằng không thấy để còn mãi giữ được trong lòng những hình ảnh cũ của trường xưa.

                                                                                                         (Một số ảnh: Net )

Loài Begonia (Thu Hải Đường) "mọc lông" lạ lùng chỉ có ở Việt Nam và Thu Hải Đường lá thầu dầu.

      Loài cây kì dị mới được phát hiện này đang khiến giới sưu tầm cây cảnh quốc tế mê mẩn.Trong tự nhiên, loài cây này chưa được phát hiện ở quốc gia nào khác ngoài Việt Nam. 

        Dáng vẻ kì lạ cùng sự quý hiếm khiến nó trở thành đối tượng được nhiều nhà sưu tầm thực vật quốc tế săn lùng. 

Đó là loài cây có tên khoa học là  Begonia sizemorea ( thuộc Chi Thu Hải Đường), được nhà thực vật học người Mỹ Mary Sizemore phát hiện bên bờ suối tại một khu vực ngoại vi Hà Nội vào năm 1996. 

Đặc điểm  của loài cây thân bò này là chúng có rất nhiều lông, trên cả phần cuống lá cũng như bề mặt lá. Những sợi lông của chúng trắng như cước, dài tới trên 1cm

Những chiếc chồi non mới nhú đã chi chít lông. 

Hoa Begonia sizemorea mọc thành chùm màu hồng, nhụy vàng  khá đẹp và... không có một cọng lông nào.

                                                                                         (Ảnh : Net )

Thu hải đường (danh pháp khoa học: Begonia) là tên của một trong 2 chi của  họ thực vật có hoa Begoniaceae với khoảng 1.400 loài.

Đối chiếu với một chậu  Thu Hải Đường lá thầu dầu ( Begonia heracleifolia-được Cham. & Schltdl. miêu tả khoa học đầu tiên năm 1830.) trong vườn nhà, có những nét tương đồng :

Cuống lá dài hơn và đầy lông nhọn

kể cả dưới cuống lá

Những chiếc chồi non mới nhú cũng  chi chít lông. 

  Thu hải đường lá Thầu dầu có Hoa chùm  màu trắng., nhụy vàng.

CHUYỆN CŨ NUÔI HEO

                                                                 

                                                        DƯỠNG TRƯ CỐ SỰ

       Đất Bình Minh có thư sinh Đỗ Cựu, người gốc Cố Kinh, sống trong thời binh lửa nhưng vẫn theo đuổi nghiệp bút nghiên. Sau bao năm miệt mài kinh sử, qua được kỳ thi Hương. Lại về tận Sài kinh ôn tập, ứng thí , lọt đước kỳ thi Hội , làm Thái học sinh. Tính hai năm sau tham dự khoa thi Đình kiếm chút công danh. Nhưng giữa chừng, có lịnh quan Giáo thụ đất Sài kinh bổ về làm giáo học ở xứ La Kiều Sơn Thị.

            Nhiếp La Kiều thị giáo, chu bát duyệt nguyệt thuỷ tập thảo đường, 

                                                   tài tất công nhi ngộ binh tiển,

           ( Làm giáo học La Kiều thị, tròn tám tháng mới dựng một nhà tranh, 

                                           vừa làm xong thì gặp nạn binh lửa. )

( Dư nhiếp Tân An quận giáo, chu tam duyệt tuế thuỷ tập thảo đường, tài tất công nhi ngộ binh tiển, cảm cựu ngẫu thành-Tôi làm giáo thụ quận Tân An, tròn ba năm mới dựng một nhà tranh, vừa làm xong thì gặp nạn binh lửa, ngẫu nhiên làm thơ 

     Nhiếp giáo tam niên quan xá vô,                 Lênh đênh nghề giáo mấy năm ròng,
     Dân gia khách phố bão kiều cư.                  Quán khách, nhà dân trọ khắp vòng.
     Minh luân đường vũ kinh doanh thuỷ,          Nhà chính khang trang còn tính dở,
     Dạ tức mao đình phác trác sơ.                   Túp lều lụp xụp mới làm xong.
     Vị cập bán sàng thinh dạ vũ,                      Chưa qua quít khỏi cơn mưa tối,
     Khả liên nhất cự cánh yên khư.                  Đã não nùng thay trận lửa hồng.  

     Không dư đề vịnh thi thiên tại,                   Còn sót dăm bài thơ thưởng ngoạn,
     Cảm cựu linh nhân phú Tử Hư.                  Cửa nhà không lại vẫn hoàn không.

                                                                                             Phạm Hữu Dật )

        Vài tháng sau , hòa bình lập lại, Đỗ vẫn tiếp tục làm giáo học ở La Kiều. Kinh tế chung cực kỳ khó khăn , nhà Đỗ lại có tám miệng ăn lớn nhỏ, lương chỉ 60 quan tiền mới. Khẩu phần gạo được mua của hai vợ chồng cũng chừng mười mấy cân gạo. Còn một nữa thì hoặc là khoai lang khô, hoặc sắn mì khô nhưng thường là được bột mì viện trợ từ xứ Gia nã đại . Cho nên thường mỗi ngày được một bữa cơm nấu từ nữa cân gạo, chia đều thành tám bát. Bữa còn lại thường là bánh mì tự nhồi và nướng ở nhà thành những bánh nhỏ, không nở xốp như bánh ở lò mà khô cứng khó ăn; hoặc là cán mỏng , xắt sợi nấu bánh canh, cho thêm ít rau cải và tí thịt vụn thẻo ra từ lò làm chả. 

       Lúc bấy giờ trong khu cư xá giáo học có Nguyễn Lý Sư , bày chuyện nuôi heo để cải thiện đời sống. Con heo con đầu tiên xuất hiện ở cư xá thuộc giống heo bò, lông màu vàng nâu, mau ăn chóng lớn dù thức ăn cho nó chỉ là cám, cá mắm  loại hạng bét., những thứ các Thầy Cô không thể ăn được. Cả cư xá ngạc nhiên và thích thú mỗi lần Nguyễn Lý Sư lấy dây cột nách chú heo , cho đi tới đi lui trên con hẽm nhỏ giữa hai dãy phòng dành cho gia đình các giáo học. Vài ba hôm, Nguyễn lại công bố chú heo đã tăng trọng trung bình mỗi ngày nửa cân.  Thông tin này làm cả xóm xôn xao. Vậy là có mấy nhà mua heo về nuôi trong những căn hộ chật chội, bề ngang chỉ bảy thước rưỡi, bề dài chừng mười hai thước rưỡi - ( 3mx5m ).

        Hai vợ chồng Đỗ  cũng tính chuyện nuôi heo. Tom góp được ít tiền, hai vợ chồng dắt nhau ra chợ La Kiều. Thấy bán một cặp heo con lông trắng rất là vừa mắt, người bán lại cam đoan là giống heo tốt. Kỳ kèo bớt một thêm hai, ngã giá bốn mươi quan tiền. Hai vợ chồng Đỗ hí hửng mang heo về nhà. Căn hộ bé tẹo chứa đã 8 người, nay lại thêm hai con heo con. Có một vách ngăn phòng trên với nhà bếp. Trước vách là giường ngủ, sau vách là thềm tắm giặt. Đỗ làm một hàng rào thấp bằng những thanh gỗ nhỏ để nhốt hai chú heo vào  chỗ đó, không cho chúng chạy ra ngoài bếp và lên nhà trên. Nói là bếp nhưng chỉ là một chiếc bàn nhỏ đặt một cái lò than bên cạnh đường đi. 

      Từ đó có thêm nghề nấu cháo heo. Mua vài cân cám để sẳn cùng ít cá mắm khô, Mỗi ngày nấu một nồi cám nhỏ đặc sệt. Ngày hai bữa múc ra thau trộn thêm nước lạnh làm loãng để hai chú heo con ăn. Chúng cực kỳ khó tính, xục mỏ ăn hết mấy miếng cá khô , mút chụt chụt mấy cái rồi nhất định không ăn nữa. Lại mua rau lang, rau muống về. Người thì ngắt mấy đọt non để ăn, còn lại dành cho heo, như vậy lại phải mất thêm một khoản chi phí. Lúc bấy giờ khó lòng mà kiếm được thức ăn thừa từ nhà khác. Có thừa gì đâu nữa mà xin.

                                                                  Heo Ba Xuyên hay heo bông

         Có nguồn gốc từ huyện Vị Xuyên – tỉnh Sóc Trăng; là con lai giữa lợn Bershire với lợn địa phương từ năm 1930.

       Để bảo đảm vệ sinh, lại phải theo dõi, lúc nào chúng ỉa, đái là lo hốt phân , xịt nước rữa đít cho heo, xịt nước rửa  sàn nhà tắm cho sạch boong.

        Hai tháng trời ròng rã như thế, ngày nào cũng đứng ngắm heo, mong cho chúng mau lớn để bán  nhưng hỡi ơi, heo cũng chỉ to được một chút. Không phải to vì tăng trọng mà to vì lớp lông heo, ngày mỗi dài và cứng, mọc chia chỉa như  bàn chải giặt đồ. Thôi rồi, đã mua trúng hai con heo còi. Mang ra chợ bán lại, chỉ thu về được 30 quan tiền.

•                       Nguồn gốc : Hà Cối (huyện Đầm Hà), Tiên Yên (Đông Triều) tỉnh Quảng Ninh

        Vẫn không nãn, lần này rút kinh nghiệm, Đỗ giáo học thăm dò trong đám học trò, tìm mua được một con heo, giống cũng cực tốt , lông thưa, mũi ngắn, da dẻ đỏ hồng. Lại chăn dắt, nấu cám, bẩy chuột nướng lên cho nó ăn, hốt phân, rữa đít heo. May thay lần này con heo mau lớn , phổng phao. Độ một tuần lại bỏ vào bao tải treo vào cân xách  thấy cũng tăng được khoảng trên 3 cân. Vậy là đạt yêu cầu rồi, vợ chồng Đỗ giáo học cũng đỡ mất mặt với anh em.

•              Lợn Mường Khương . Nguồn gốc : Huyện Mường Khương – tỉnh Lào Cai.

       Thiệt tình chú heo con cũng thật đáng yêu.Trắng hồng, sạch sẽ lại biết vâng lời. Mỗi buổi chiều  mở cửa chuồng, chú heo mừng rỡ phóng chạy ra khỏi nhà, chạy hết cuối sân đến đầu sân mấy vòng. Gọi là ngoan ngoãn chạy vào chuồng. Lúc bấy giờ đến mùa đông, trời La Kiều lạnh lắm.Phải đóng lên vách một bao bố bằng sợi gai cho rủ nửa cái xuống thềm. Đến giờ ngủ , chú heo lại chui vào đó nằm yên tới sáng. Mỗi lần cho ăn  không chê thứ gì. Rất thích món thịt chuột nướng. Chỉ cần nghe mùi thịt nướng cháy thơm phức là dù đang nằm im trong bao bố cũng chui ra ngay, nghếch mỏ hít hà ra vẻ thèm thuồng.

•                                                       Lợn cỏ Mini
  • Nguồn gốc : huyện Pakô và Vân Kiều tỉnh Quảng Trị

        Mấy tháng như vậy, chú heo trở thành thân thiết như một thành viên trong căn hộ chật chội đó. Một ngày, sau khi cân được 66 cân, chú heo bỗng dưng trở chứng , bỏ ăn. Mua thức ăn ngon về cũng không thèm để mắt. Coi chừng giấc mơ có chú heo nặng một tạ không xong rồi, Đỗ đành gọi người bán thịt ở khu chợ nhỏ vào bán. Lúc chị ta chở heo đi, cả nhà buồn đứt ruột. May mà chưa ai khóc như lần con chó Lucky ở nhà bị kẻ xấu bỏ bã chết sau này.

                                             Lợn ỉ pha, nguồn gốc Nam định

      Chị hàng thịt mang tới nhà nửa cân thịt biếu. Lúc bấy giờ mỗi anh chị giáo học cũng như mấy vị làm nhà nước, tem phiếu mỗi tháng cũng chỉ được một cân thịt, một kg đường, vài lạng bột ngọt để rắc vào nồi canh lỏng bỏng nước, lều phều mấy lát thịt hay mấy chú tôm khô. Cho nên nửa cân thịt heo là một món quà quý. Nhưng hỡi ơi, đó là thịt của chú heo thân yêu của nhà Đỗ. Ăn mà không thấy ngon lành. 

                                                                  Lợn Sóc Tây Nguyên, Heo Sóc, Heo Êđê

        Nuôi heo trong nhà là một trong những chuyện vui buồn của anh em giáo học xứ La Kiều những tháng năm khốn khó. Sau này mọi người  lần lượt rời bỏ cái cư xá  ổ chuột đó và cũng chấm hết sự nghiệp nuôi heo. Cuộc sống có tốt hơn xưa nhưng mỗi lần nhắc đến, ai cũng bùi ngùi. 

                                     Lợn Mẹo là giống lợn của người H’Mông

                                      Lợn có bộ lông xoăn như cừu.

                                                                                        (Ảnh: NET )